Ortalama Maliyet Hesaplama nedir?
Bir malı bu ay 25,50 TL'ye, geçen ay 22 TL'ye, daha önce 28 TL'ye aldınız. Şimdi elinizdeki stoğun birim maliyeti kaç? Üç fiyatın ortalaması 25,17 TL gibi görünür ama adetleri hesaba kattığınızda gerçek maliyet 25,61 TL çıkar. Hisse alım-satımında ve stok takibinde bu fark kâr hesabını doğrudan etkiler.
Her satıra adet ve fiyat yazın; araç ağırlıklı ortalama maliyeti hesaplar. İsterseniz yeni bir alım eklenince ortalamanın nereye gideceğini de görebilirsiniz.
Ağırlıklı ortalama formülü
Her alımın ağırlığı adedidir. Çok adet alınan fiyat, ortalamayı kendine doğru çeker.
Örnek 1: Üç ayrı alım
Toplam maliyet 5.890,00 TL, toplam adet 230, ağırlıklı ortalama maliyet 25,61 TL. Adetleri yok sayıp fiyatları ortalasaydınız 25,17 TL bulurdunuz.
| Adet | Fiyat | Tutar |
|---|---|---|
| 100 | 25,50 TL | 2.550,00 TL |
| 50 | 22,00 TL | 1.100,00 TL |
| 80 | 28,00 TL | 2.240,00 TL |
Örnek 2: Yeni alım ortalamayı nasıl düşürür?
200 adet 12,40 TL ve 150 adet 15,10 TL alımlarının toplamı 4.745,00 TL, 350 adet, ortalama maliyet 13,56 TL. 9,80 TL'den 100 adet daha alırsanız ortalama 12,72 TL'ye iner. İlk örnekteki stoğa 20 TL'den 230 adet eklenirse ortalama 25,61 TL'den 22,80 TL'ye düşer.
Maliyet düşürmenin sınırları
Fiyat düştüğünde ek alım yapmak ortalama maliyeti aşağı çeker; ama aynı varlığa daha çok sermaye bağlar. Düşüş sürerse zarar da büyür. Ortalama maliyet bir fiyat tahmini değil, yalnızca geçmiş alımların aritmetiğidir.
Sık yapılan hatalar
- Fiyatların basit ortalamasını almak. Adetler farklıysa sonuç yanlıştır.
- Komisyon ve işlem masraflarını eklememek. Birim fiyatın içine dahil ederek yazın.
- Satıştan sonra ortalamayı değiştirmek. Ağırlıklı ortalama yönteminde satış birim maliyeti değiştirmez, yalnızca kalan adet azalır.
- Vergi hesabında hangi maliyet yönteminin geçerli olduğunu bilmemek. FIFO gibi farklı yöntemler farklı sonuç verir.
Sık sorulan sorular
Satışlar ortalama maliyeti nasıl etkiler?
Ağırlıklı ortalama yönteminde satış, kalan adedin birim maliyetini değiştirmez; yalnızca kalan stok azalır.
FIFO ile ortalama maliyet aynı mı?
Hayır. FIFO ilk giren ilk çıkar mantığıyla maliyetleri sırayla kullanır; ortalama yöntem ise hepsini harmanlar. Sonuçlar farklı çıkabilir.
Yeni alım alanlarını boş bırakırsam ne olur?
Araç yalnızca mevcut alımların ağırlıklı ortalamasını gösterir.
Ücret ve komisyonu nasıl dahil ederim?
Her alımın toplam bedeline komisyonu ekleyip adede bölerek efektif birim fiyat yazın.
Ortalama maliyet kâr durumumu gösterir mi?
Ortalama maliyeti güncel fiyatla karşılaştırınca kâr ya da zarar durumunu görürsünüz. Kâr oranı için Kâr Hesaplama sayfasını kullanın.
Resmî kaynaklar
Güncel oran ve düzenlemeler için ilgili kurumun duyurularına bakın:
Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; ticari ve mali kararlar için uzman görüşü alın.