Reel Getiri Hesaplama nedir?
Mevduatınız bir yılda %45 getiri sağladı, enflasyon %35 oldu. “Yüzde 10 kazandım” demek kolay ama doğru değil. Gerçekte alım gücünüz %7,41 arttı. Aradaki 2,6 puanlık fark küçük görünür; oranlar yükseldikçe ve süre uzadıkça büyür.
Nominal getiriyi ve enflasyonu girin, isterseniz yatırım tutarını da ekleyin; reel getiri Fisher denklemiyle hesaplanır, dönem sonu nominal değer ve bugünkü alım gücüyle karşılığı yan yana görünür.
Fisher denklemi
Nominal getiri fiyatlardaki artışla bölünür; fark alınmaz. Böylece hem paranızın büyümesi hem de sepetin pahalanması aynı bileşik zeminde buluşur.
Örnek 1: %45 getiri, %35 enflasyon, 100.000 TL
Reel getiri %7,41. Dönem sonu nominal değer 145.000,00 TL, bugünkü alım gücüyle 107.407,41 TL eder. Basit fark hesabı %10 verirdi; Fisher denklemi 2,59 puan daha düşük bir kazanç gösterir.
Örnek 2: %30 getiri, %40 enflasyon, 200.000 TL
Reel getiri %-7,14. Dönem sonu nominal değer 260.000,00 TL ama bugünkü alım gücüyle yalnızca 185.714,29 TL; yani sayısal olarak 60.000 TL kazanç görünürken alım gücünüz 14.285,71 TL azalmıştır.
Örnek 3: Stopajı hesaba katınca
Brüt %45 faiz görünüyor ama stopaj %17,5 kesiliyorsa (örnek oran) net nominal getiri %37,125 olur. Enflasyon %35 iken reel getiri %7,41 değil %1,57'dir; 100.000 TL dönem sonunda 137.125 TL olur ve bugünkü alım gücüyle 101.574,07 TL eder. Brüt oranla yapılan reel hesap, kazancı yaklaşık 4,7 kat abartır.
Basit fark ile Fisher'ın ayrıştığı yer
Aynı 10 puanlık fark, enflasyon yükseldikçe daha az reel kazanç anlamına gelir (%7,41 yerine %6,67).
| Nominal | Enflasyon | Basit fark | Reel getiri |
|---|---|---|---|
| %45 | %35 | %10 | %7,41 |
| %60 | %50 | %10 | %6,67 |
| %15 | %10 | %5 | %4,55 |
| %20 | %20 | %0 | %0 |
| %30 | %40 | %-10 | %-7,14 |
Sık yapılan hatalar
- Brüt faizi nominal getiri olarak girmek. Stopaj ve komisyon sonrası net nominal getiri kullanılmalıdır.
- Farklı dönemleri karıştırmak. Yıllık getiri ile aylık enflasyonu karşılaştırmayın; ikisi de aynı dönem için olmalı.
- Enflasyon olarak yanlış göstergeyi seçmek. Kişisel harcama sepetiniz TÜFE'den farklıysa kendi enflasyonunuzu da düşünün.
- Reel getiriyi yatırım başarısının tek ölçüsü saymak. Risk, likidite ve vergi ayrı konulardır.
Sık sorulan sorular
Basit fark ile Fisher arasındaki fark ne?
Basit fark (nominal − enflasyon) yaklaşıktır. Fisher bileşik etkiyi doğru yansıtır; yüksek oranlarda fark belirgin hale gelir.
Reel getiri negatifse para kaybolmuş mu demektir?
Hayır, nominal olarak para artmış olabilir. Ama aynı parayla önceki sepeti alamıyorsanız alım gücünüz kaybolmuş demektir.
Vergi reel getiriyi nasıl etkiler?
Stopaj gibi kesintiler nominal getiriyi düşürür. Reel hesapta net nominal getiriyi kullanın.
Üç aylık ya da aylık dönem için de hesaplayabilir miyim?
Evet. Formül dönem uzunluğundan bağımsızdır; nominal getiri ile enflasyonun aynı döneme ait olması yeterlidir. Üç aylık getiri için üç aylık enflasyon girin, yıllık veriyle karıştırmayın.
Reel getiriyi hangi enflasyonla hesaplamalıyım?
Yatırım dönemini kapsayan gerçekleşmiş TÜFE değişimini kullanın. Geleceğe dönük planlamada ise farklı enflasyon senaryolarını deneyin.
Yatırım tutarını girmemek sonucu bozar mı?
Hayır, tutar isteğe bağlıdır. Reel oran tutardan bağımsızdır; tutar yalnızca TL karşılığını göstermek içindir.
Resmî kaynaklar
Güncel oran ve düzenlemeler için ilgili kurumun duyurularına bakın:
Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Faiz, stopaj ve vergi oranları kurumdan kuruma ve zamana göre değişir; işlem yapmadan önce güncel oranları teyit edin.