İç ve Dış İskonto Hesaplama nedir?
Müşterinizden 100.000 TL'lik bir senet aldınız, vadesine 90 gün var ama paraya şimdi ihtiyacınız var. Senedi bankaya götürdüğünüzde elinize 100.000 TL geçmez; vadeye kalan süre için bir kesinti yapılır. Kesintinin hangi yöntemle hesaplandığı, kaç lira alacağınızı belirler.
Nominal değeri, yıllık iskonto oranını ve vadeye kalan günü girin. Dış (ticari) ve iç (matematiksel) iskonto yöntemleri yan yana gösterilir; yıl günü olarak 360 ya da 365 seçebilirsiniz.
İki yöntem, iki ayrı baz
t, gün sayısının yıl gününe bölümüdür. Dış iskonto nominal değer üzerinden hesaplanır; iç iskonto ise senedin bugünkü değeri üzerinden. Bu yüzden dış iskonto her zaman daha büyüktür ve alacaklıya daha az para kalır. Bankalar çoğunlukla dış (ticari) iskontoyu uygular.
Örnek 1: 100.000 TL, %50, 90 gün, 360 gün esası
- t = 90 ÷ 360 = 0,25
- Dış iskonto: 100.000 × 0,50 × 0,25 = 12.500 TL, ödenen 87.500 TL.
- İç iskonto: 12.500 ÷ (1 + 0,125) = 11.111,11 TL, ödenen 88.888,89 TL.
- İki yöntem arasındaki fark 1.388,89 TL.
Örnek 2: 250.000 TL, %45, 60 gün, 365 gün esası
Dış iskonto 18.493,15 TL, ödenen 231.506,85 TL. İç iskonto 17.219,39 TL, ödenen 232.780,61 TL. Fark 1.273,76 TL. Aynı bilgilerle gün esasını 360'a çevirirseniz dış iskonto 18.750 TL olur; yıl günü seçimi de rakamı değiştirir.
Vade uzadıkça iki yöntem açılır
| Vade | Dış iskonto | İç iskonto | Fark |
|---|---|---|---|
| 30 gün | 4.166,67 TL | 4.000,00 TL | 166,67 TL |
| 60 gün | 8.333,33 TL | 7.692,31 TL | 641,03 TL |
| 90 gün | 12.500,00 TL | 11.111,11 TL | 1.388,89 TL |
| 180 gün | 25.000,00 TL | 20.000,00 TL | 5.000,00 TL |
Sık yapılan hatalar
- İskonto oranını faiz oranı sanmak. İskonto, vade başında nominal değerden peşin kesilir; aynı yüzde, faiz olarak işletilenden daha pahalıya gelir.
- Yıl gününü yanlış seçmek. Sözleşme 360 diyorsa 365 ile hesaplamak sonucu birkaç yüz lira değiştirebilir.
- Vade gününü yanlış saymak. İşlem tarihinden vade tarihine kadar geçen gerçek gün sayısını kullanın.
- Komisyon ve masrafları unutmak. Bankanın iskonto dışında işlem masrafı alması olasıdır; bu araç yalnızca iskonto kalemini hesaplar.
- Vadeye kalan günü sıfır ya da negatif girmek. Vadesi gelmiş bir senette iskonto kalmaz; araç yalnızca vadeye kalan süre için anlamlı sonuç verir.
- İki yöntemin farkını küçümsemek. 180 günlük örnekte fark 5.000 TL'ye çıkıyor; büyük tutarlı senetlerde yöntem sözleşmede açıkça yazılmalı.
Sık sorulan sorular
360 mı 365 mi kullanmalıyım?
Ticari iskontoda 360 günlük yıl yaygındır ama esas sözleşmedeki yöntemdir. Bankanızın hesabı hangi esasla yaptığını sorun.
İskonto ile faiz aynı mıdır?
Hayır. İskonto vade başında nominal değerden peşin kesilir; faiz ise anaparaya vade sonunda ya da dönemsel olarak eklenir.
Hangi yöntem bana daha avantajlı?
Senedi iskonto ettiren alacaklı için iç iskonto daha avantajlıdır çünkü kesinti küçüktür. Pratikte banka dış iskonto uyguladığı için asıl karşılaştırma yapacağınız hesap odur.
Çek de aynı şekilde mi iskonto edilir?
Vadeli çek ve senet için mantık aynıdır: nominal değer, vadeye kalan gün ve iskonto oranı belirleyicidir.
Resmî kaynaklar
Güncel oran ve düzenlemeler için ilgili kurumun duyurularına bakın:
Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Faiz, stopaj ve vergi oranları kurumdan kuruma ve zamana göre değişir; işlem yapmadan önce güncel oranları teyit edin.