Başabaş Noktası Hesaplama nedir?
Küçük bir atölye kurdunuz: aylık kira, elektrik ve sigorta gibi sabit giderleriniz 60.000 TL. Ürününüzün birim maliyeti 45 TL, satış fiyatı 120 TL. Ayın sonunda zarar etmemek için kaç adet satmanız gerekir? 800 adet. 30.000 TL kâr istiyorsanız? 1.200 adet.
Sabit giderleri, birim değişken maliyeti ve birim satış fiyatını girin. İsterseniz hedef kâr ve planladığınız satış adedini de ekleyin; araç başabaş adedini, cirosunu, katkı marjını ve güvenlik marjını hesaplar.
Başabaş formülleri
Katkı payı, her satışın sabit giderleri karşılamaya kattığı tutardır. Katkı marjı ise katkı payının fiyata oranıdır. Başabaş noktasında toplam gelir toplam maliyete eşittir; bundan sonraki her adet kâr getirir.
Örnek 1: 60.000 TL sabit gider, 45 TL maliyet, 120 TL fiyat
Birim katkı payı 75 TL, katkı marjı %62,5. Başabaş adedi 800, cirosu 96.000 TL. 30.000 TL kâr hedefi için 1.200 adet gerekir; bu da 144.000 TL ciro demektir. 1.200 adet satmayı planlıyorsanız güvenlik marjı %33,33, yani satışlar bu oranda düşse bile zarar etmezsiniz.
Örnek 2: 18.000 TL sabit gider, 12,50 TL maliyet, 30 TL fiyat
Katkı payı 17,50 TL, katkı marjı %58,33. Başabaş adedi 1.028,57; araç bunu 1.029 adede yuvarlar. Ciro 30.870 TL (yuvarlanmamış hâliyle sabit gider ÷ katkı marjı = 30.857,14 TL). 9.000 TL kâr için 1.543 adet gerekir. 1.500 adet satmayı planlarsanız kâr 8.250 TL, güvenlik marjı %31,43 olur.
Fiyat değişince başabaş adedi
Fiyattaki küçük bir artış başabaş adedini hızla düşürür. İndirim yaparken katkı payının eridiğini ve aynı noktaya ulaşmak için çok daha fazla satmanız gerektiğini hesaba katın.
| Birim fiyat | Katkı payı | Katkı marjı | Başabaş adedi |
|---|---|---|---|
| 90 TL | 45 TL | %50 | 1.334 |
| 100 TL | 55 TL | %55 | 1.091 |
| 120 TL | 75 TL | %62,5 | 800 |
| 150 TL | 105 TL | %70 | 572 |
Başabaş analizinde sık yapılan hatalar
- Sabit ve değişken giderleri karıştırmak. Satış adediyle artan kargo, ambalaj ve komisyon değişkendir; kira ve sabit maaş sabittir.
- Dönemleri tutarsız girmek. Sabit gider aylıksa sonuç da aylık adettir.
- KDV'li ve KDV'siz tutarları karıştırmak. Fiyat ve maliyeti aynı tabanda girin.
- Tüm adetlerde aynı fiyatı varsaymak. Toplu satış indirimleri katkı payını düşürür.
- Sabit giderlerin belirli bir kapasiteden sonra arttığını unutmak. Yeni eleman veya depo gerekiyorsa hesabı yenileyin.
Sonuç nasıl kullanılır?
Başabaş adedini gerçekçi satış tahminiyle karşılaştırın. Tahmin başabaşa çok yakınsa güvenlik marjı düşüktür; fiyatı artırmayı, değişken maliyeti düşürmeyi ya da sabit gideri azaltmayı değerlendirin. Fiyat belirlemek için Fiyat Hesaplama, kâr oranı için Kâr Hesaplama araçlarına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Başabaş noktası nedir?
Toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu, ne kâr ne zarar edilen satış adedi ya da cirodur.
Katkı payı nedir?
Birim satış fiyatından birim değişken maliyetin çıkarılmasıyla bulunur; her satışın sabit giderlere ve kâra katkısıdır.
Başabaş adedi neden tam sayıya yuvarlanıyor?
Ürünler tam adetle satıldığı için eksik adet başabaş sağlamaz. Araç yukarı yuvarlar; tam sayı olmayan hâl ciro satırlarında görülebilir.
Güvenlik marjı ne anlama gelir?
Planlanan satışın başabaşın yüzde kaç üzerinde olduğunu gösterir. Satışlar bu oranda düşerse zarara geçilir.
Hizmet işinde nasıl kullanılır?
Adet yerine saat ya da randevu sayısını kullanabilirsiniz. Birim fiyat saat ücretini, değişken maliyet saat başına doğrudan gideri temsil eder.
Fiyat değişken maliyetten düşükse ne olur?
Her satış zararı büyüttüğü için başabaş noktası oluşmaz. Araç uyarı verir.
Resmî kaynaklar
Güncel oran ve düzenlemeler için ilgili kurumun duyurularına bakın:
Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; finansal veya ticari tavsiye değildir. Sonuçlar girdiğiniz tahminlere bağlıdır.